Facebook

Geneza

Geneza Stacji Doświadczalnej Rybackiej w Rudzie Malenieckiej

W 1900 r. dobra Rudy Malenieckiej od hrabiego Seweryna Jezierskiego zakupił Felicjan Jankowski za sumę 800 000 rubli. Był to jeden z najzamożniejszych ludzi w Królestwie Polskim tamtego czasu, znany jako wybitny działacz gospodarczy, przemysłowiec i świetny organizator. Posiadał dużą destylarnię w Warszawie i kamienice czynszowe, fabryki w różnych miastach i gęstą sieć sklepów. Od najmłodszych lat marzył bezustannie jednak o własnym majątku ziemskim na wsi i marzenie to spełniał poprzez nabycie Rudy Malenieckiej, którą zachwycony był od pierwszego tutaj pobytu z racji położenia i możliwości prowadzenia różnorakiej działalności gospodarczej. Prowadząc rozliczne interesy Jankowski pozostawał nadal w Warszawie, a do Rudy Malenieckiej skierował trzech synów, którzy według dyspozycji ojca sprawnie zajęli się urządzaniem pałacu, zagospodarowaniem rozległego parku i obszarów rolnych, budową nowego tartaku i gospodarką leśną na obszarze około 9000 ha. Na stałe wraz z żoną Jankowski przybywa do Rudy Malenieckiej w maju 1904 r. Majątek dzięki pracy synów już dobrze funkcjonował i przynosił zyski głównie z lasów i przerobu drewna. Wybudowany nowy tartak pracował efektywnie, wspierał materialnie inne działy dworu. Jankowski główną uwagę skupiał na racjonalnym wykorzystaniu rzeki Czarnej i rozległych terenów zalewowych w celach rozwinięcia masowej hodowli ryb słodkowodnych, na czym osobiście się nie znał.Nawiązuje kontakt z Towarzystwem Kursów Naukowych w Warszawie ( 1906-1911), by w wydziale rolnym tej instytucji pozyskać nie tylko pewną wiedzę z interesującej go dziedziny, ale przede wszystkim rozpocząć współpracę ciągłą z osobą, która podjęłaby się badań i doświadczalnictwa rybackiego na stawach w Rudzie Malenieckiej. Za pośrednictwem Stowarzyszenia Kursów Naukowych zaczyna się znajomość i początki wspaniałej współpracy dziedzica Jankowskiego z Franciszkiem Staffem, który przybył do Krakowa po studiach zagranicznych i rozpoczął wykłady na Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego z dziedziny biologii i hodowli ryb. Młody dr Franciszek Staff był już w owym czasie postacią znaną i autorytetem w nauce europejskiej. Na zaproszenie Jankowskiego, Staff przybywa do Rudy Malenieckiej w końcu 1910 r. lub w początkach 1911 r. Doznaje zauroczenia położeniem terenów i warunkami dla gospodarki rybackiej, co wielokrotnie w późniejszych czasach powtarzał i przystępuje do zaprojektowania placówki rybackiej o charakterze badawczej i doświadczalnej. Jankowski rozpoczyna przygotowania budowlane dla przyszłej placówki, czyniąc olbrzymie fundacje. Zgodnie z projektem Staffa przekazuje 33 morgi terenów, wznosi budynek, który istnieje do dziś i znany jest w okolicy jako Rybakówka. Zatrudnia pracowników i czyni nakłady pieniężne na wyposażenie. Przygotowywany  teren składał się z dwóch części: z budynku w którym znajdowały się laboratoria, baseny, akwaria i pokoje dla pracowników oraz z terenu doświadczalnego na powierzchni 13 morgów – 12 stawów doświadczalnych, 3 sadzawki tarlisk, 3 stawy przesadkowe i stawy zimochowy. Autorzy przedsięwzięcia uzyskują akceptację rządu Królestwa Polskiego i otrzymują zasiłki na prowadzenie badań. W dniu 8 listopada 1912 r. zostaje otwarta stacja Doświadczalna Rybacka w Rudzie Malenieckiej jako pierwsza na ziemiach polskich i jedna z nielicznych w skali europejskiej placówek naukowych tego typu.

W 1913 r. Staff wydaje w Krakowie prace pt. „Stacja Doświadczalna Rybacka w Rudzie Malenieckiej” w celach promocyjnych i informacyjnych. Szczegółowo opisuje w niej placówkę w części budynku i terenów wodnych. Omawia cele i zadania stacji w czterech zasadniczych grupach:

1) Badania doświadczalno- naukowe.

2) Oceny, porady i instrukcje.

3) Hodowle materiału rybackiego dla celów hodowlanych.

4) Szerzenie wiedzy rybackiej.

Pracami stacji kierował osobiście Franciszek Staff przy pomocy asystenta naukowego Wacława Roszkowskiego, późniejszego profesora Uniwersytetu Warszawskiego i dyrektora Państwowego Muzeum Zoologicznego. Po wybuchu I wojny światowej dr F. Staff ukrywa się na terenach kresów wschodnich. Stacja kontynuuje swoją działalność. W latach 1914-1918 badania i doświadczenia w Rudzie Malenieckiej prowadzą : adiunkt Borys Dixon – późniejszy pracownik naukowy Morskiego Instytutu Rybackiego, dr Kazimierz Stegman – kierownik Katedry Rybactwa SGGW po II wojnie światowej, dr Matylda Gąsowska – pracownik Instytutu Zoologicznego PAN w latach 70- tych XX w. i inni. Dorobek Stacji w dziedzinie naukowej i doświadczalnictwie był ogromny i przerósł oczekiwania jej założycieli. Jednostkowe opracowania tematyczne i wyniki badań były bieżąco publikowane w czasopismach Krajowego Towarzystwa Rybackiego „Okólnik Rybacki” i „Wiadomości Rybackie”, a Jankowski wdrażał je w praktyce, systematycznie powiększając powierzchnię stawów hodowlanych. Czynili to także znajomi Jankowskiego, zarybiając materiałem ze Stacji stawy w Kołońcu, Starzechowicach i Skórnicach.

Pełny dorobek Stacji – opracowania naukowe i wyniki  badań doświadczalnych – znajduje się w Katedrze Rybactwa SGGW.

W 1918 r. Staff wraca do Warszawy i obejmuje docenturę Katedry Rybactwa SGGW. Był to początek tej uczelni powołanej do życia poprzez działaczy wspomnianych Towarzystw Kursów Naukowych. Nowe obowiązki nie pozwalają mu na pobyt w Rudzie Malenieckiej, ale ranga stacji rośnie, bo staje się poligonem doświadczalnym tej młodej uczelni. Pracują tu coraz liczniejsze grupy naukowców i studentów. W 1920 r. Staff uzyskuje stopień profesora i zostaje dziekanem Wydziału Rolniczego SGGW. Stacja w Rudzie Malenieckiej formalnie kończy działalność w 1921 r. W tym samym roku prof. Staff powołuje do życia Związek Selekcji i Hodowli Karpia Rasy Polskiej, który kontynuuje rozpoczęte przez Staffa prace naukowo – doświadczalne w dziedzinie rybactwa śródlądowego na 12 obiektach rybackich w Polsce, w tym w Rudzie Malenieckiej na powierzchni 350 morgów stawów. Związek prace doświadczalno – badawcze nadzorowane przez SGGW prowadził do końca II Rzeczypospolitej. Po walce obronnej 6 września 1939 r. Niemcy spalili całą dokumentację prac Związku na miejscowych stawach i wyposażenie Rybakówki. Budynek szczęśliwie ocalał. Na jego froncie od 2008 r. widnieje tablica upamiętniająca dorobek Stacji i prof. Staffa. 

Nasi członkowie